Vaccinaties Buiktyfus

Wat is buiktyfus?

Buiktyfus wordt veroorzaakt door de bacterie Salmonella typhi. De ziekte komt voornamelijk voor in Azië, met name in het Indiaas subcontinent en Zuidoost-Azië. De bacterie wordt overgedragen via besmet voedsel of water bij slechte hygiëne. Wanneer iemand besmet is wordt de bacterie via de ontlasting uitgescheiden. Bij slechte handhygiëne kan de bacterie zo verspreid worden naar voedsel en water.

Op deze pagina

Hoe wordt buiktyfus overgedragen?

Buiktyfus wordt overgedragen via besmet voedsel of water. De bacterie komt in voedsel of water terecht wanneer iemand die besmet is met buiktyfus voedsel bereidt zonder goede handhygiëne. Ook kan water besmet raken door rioolverontreiniging in gebieden met slechte sanitaire voorzieningen. Daarom is het risico het grootst in landen met beperkte hygiënische omstandigheden.

Incubatietijd

De incubatietijd van buiktyfus is 6 tot 30 dagen, met een gemiddelde van 1 tot 2 weken. Dit betekent dat symptomen pas enkele weken na besmetting kunnen optreden, waardoor het soms moeilijk is om de bron van de infectie te achterhalen.

Risico voor reizigers

Het risico op buiktyfus voor westerse reizigers varieert tussen 1 op de 1.000 tot 1 op de 100.000, afhankelijk van de bestemming. Het risico is relatief hoog bij reizen naar het Indiaas subcontinent en Zuidoost-Azië. Daarnaast hebben bepaalde reizigers een verhoogd risico, zoals mensen die familie bezoeken (VFR-reizigers), gezondheidsmedewerkers en personen die onder lokale leefomstandigheden verblijven.

Symptomen en verschijnselen van buiktyfus

De ziekte begint meestal mild met verminderde eetlust, hoofdpijn en buikpijn. Voordat er koorts ontstaat kan er sprake zijn van kortdurend diarree, daarna is er meestal sprake van verstopping. De symptomen ontwikkelen zich geleidelijk over enkele dagen tot weken.

Vroege symptomen

In de eerste week na het begin van de ziekte zijn de symptomen vaak nog mild:

• Verminderde eetlust: Vaak het eerste symptoom
• Hoofdpijn: Kan aanhoudend zijn
• Buikpijn: Vage pijn in het buikgebied
• Algehele malaise: Gevoel van onwel zijn en vermoeidheid
• Sufheid: Verminderde alertheid

Typische symptomen

Naarmate de ziekte vordert worden de symptomen ernstiger:

• Hoge koorts: Kan oplopen tot 39-40°C
• Verstopping: Na eventuele kortdurende diarree
• Buikpijn: Kan verergeren
• Huiduitslag: Kleine roze vlekjes op de romp (rose spots)
• Vergrote milt en lever: Voelbaar bij onderzoek
• Verwardheid: Bij ernstige gevallen

Complicaties bij onbehandelde buiktyfus

De ziekte is over het algemeen goed te behandelen met antibiotica, maar kan wanneer deze niet behandeld wordt levensbedreigend zijn. Zonder behandeling is de sterftekans meer dan 10%. Mogelijke complicaties zijn:

• Darmbloedingen: Ernstige bloedingen in de darmen
• Darmperforatie: Een gaatje in de darmwand
• Longontsteking: Infectie van de longen
• Ontsteking van hartspier of hartzakje: Ernstige hartcomplicaties

Waar komt buiktyfus voor?

Buiktyfus is een ernstig gezondheidsprobleem in veel landen in Zuid- en Zuidoost-Azië en in Sub-Sahara Afrika. Het risico voor reizigers varieert sterk per bestemming. Het hoogste risico is bij reizen naar het Indiaas subcontinent en Zuidoost-Azië.

Azië (hoogste risico)

Azië heeft de hoogste ziektelast wereldwijd. Vooral in India, Pakistan, Bangladesh en Nepal komt buiktyfus veel voor. Ook in Indonesië, Vietnam, de Filipijnen en andere Zuidoost-Aziatische landen is er verhoogd risico. Voor reizen naar deze gebieden wordt vaccinatie vaak aanbevolen.

Afrika

In Afrika komt buiktyfus vooral voor in Sub-Sahara Afrika. Landen zoals Nigeria, Kenia, Tanzania, Ethiopië en Ghana hebben verhoogd risico. Ook in Noord-Afrika en op het Arabisch schiereiland komt de ziekte voor.

Midden- en Zuid-Amerika

In Latijns-Amerika komt buiktyfus minder vaak voor dan in Azië. Het risico is relatief laag, maar er is nog steeds risico in delen van Mexico, Midden-Amerika en Zuid-Amerika, vooral in ruraal gebieden.

Factoren die het risico beïnvloeden

• Verblijfsduur: Langer verblijf betekent hoger risico op expositie
• Type accommodatie: Budget accommodaties en lokale leefomstandigheden hebben hoger risico
• Eetgewoonten: Straatvoedsel en lokale restaurants zonder goede hygiëne
• Reisdoel: Familie bezoeken (VFR), humanitair werk, medische zorg
• Locatie: Ruraal vs stedelijk (ruraal heeft vaak hoger risico)

Preventie: voedsel- en handhygiëne

Voedsel- en handhygiëne zijn de belangrijkste preventieve maatregelen tegen buiktyfus. Om het risico op buiktyfus te verkleinen is een goede handhygiëne essentieel. Naast vaccinatie (indien geïndiceerd) kun je met deze maatregelen het risico aanzienlijk verminderen.

Handhygiëne

Het is verstandig om na toiletgebruik altijd de handen te wassen met water en zeep en daarnaast bij voorkeur gebruik te maken van papieren handdoekjes. Ook voor het eten is het belangrijk om je handen te wassen.

• Was je handen: Met water en zeep, minimaal 20 seconden
• Gebruik papieren handdoekjes: Of laat je handen aan de lucht drogen
• Handgel: Als alternatief wanneer water en zeep niet beschikbaar zijn
• Voor het eten: Altijd handen wassen of desinfecteren

Voedselveiligheid

Het is aan te raden om in landen waar buiktyfus veel voorkomt zo min mogelijk onverhit voedsel te eten. Wanneer de bacterie namelijk in voedsel zit wordt deze door het verhitten ervan (bakken/koken) gedood.

• "Kook het, bak het, schil het of vergeet het": De gouden regel
• Verhit voedsel: Goed doorbakken of gekookt
• Schil fruit zelf: Vooraf geschild fruit vermijden
• Vermijd rauw voedsel: Salades, rauwe groenten, ongeschilde vruchten
• Straatvoedsel: Alleen als het vers bereid en heet geserveerd wordt

Drinkwater

• Flessenwater: Alleen verzegelde flessen
• Kraanwater: Vermijden in risicogebieden
• IJsblokjes: Vermijden (gemaakt van kraanwater)
• Tanden poetsen: Met flessenwater in hoog-risicogebieden

Overige tips

• Eet op betrouwbare plekken: Hotels en restaurants met goede hygiëne
• Vermijd buffetten: Voedsel kan lang warm gehouden worden
• Let op zuivelproducten: Ongepasteuriseerde melk en kaas vermijden

Vaccinatie tegen buiktyfus

Er is een vaccinatie beschikbaar tegen buiktyfus: Typhim Vi®. Of u die nodig hebt, hangt af van uw bestemming, verblijfsduur, type reis en persoonlijke gezondheidssituatie. De verpleegkundige of arts kan u hierover het beste adviseren tijdens het spreekuur.

Wanneer wordt vaccinatie aanbevolen?

Vaccinatie tegen buiktyfus wordt aanbevolen voor:

Gezonde reizigers (vanaf 2 jaar)

• Reizen naar hoog-risicogebieden (T1): Bij verblijf van 2 weken of langer
  Vooral: India, Pakistan, Bangladesh, Nepal en andere delen van Zuid- en Zuidoost-Azië
• Reizen naar middelmatig-risicogebieden (T2): Bij verblijf van 3 maanden of langer
  Bijvoorbeeld: bepaalde delen van Afrika en Latijns-Amerika

Bijzondere reizigers (vanaf 2 jaar)

Voor bepaalde reizigers wordt vaccinatie al bij kortere reizen (vanaf 2 weken) naar T1 of T2 gebieden aanbevolen. Dit geldt wanneer er sprake is van één of meer van de volgende situaties:

• Maagzuurremming: Door operatieve maagverkleining of door gebruik van maagzuurremmers (zoals omeprazol, pantoprazol, lansoprazol, ranitidine, cimetidine). Let op: een maagband geeft geen verminderde maagzuurproductie.
• Hoge kans op expositie: Door beroep of aard van de reis, bijvoorbeeld familie bezoeken (VFR-reizigers), gezondheidsmedewerkers, of verblijf onder lokale leefomstandigheden
• Verminderde afweer: HIV met CD4-aantal lager dan 500/mm³
• Vaat- en hartklepprothesen: Verhoogd risico op ernstige complicaties. Dit geldt niet voor stents, pacemakers of gewrichtsprothesen.
• TNF-alfa blokkerende middelen: Gebruik of recent gebruik van medicijnen zoals infliximab of adalimumab

Voor wie is vaccinatie NIET aanbevolen?

• Kinderen jonger dan 2 jaar: Buiktyfus heeft bij deze leeftijdsgroep meestal een mild beloop en het vaccin is niet effectief bij jonge kinderen
• Korte reizen naar laag-risicogebieden: Bij reizen korter dan 2 weken naar T1-gebieden of korter dan 3 maanden naar T2-gebieden (tenzij bijzondere omstandigheden)

Zwangerschap en vaccinatie

Het buiktyfusvaccin mag op indicatie aan zwangeren gegeven worden, ongeacht het trimester. Buiktyfus bij de moeder kan leiden tot een miskraam of overdracht naar het ongeboren kind. Daarom kan vaccinatie tijdens zwangerschap zinvol zijn bij reizen naar hoog-risicogebieden.

Effectiviteit van het vaccin

Het vaccin biedt gedeeltelijke bescherming tegen buiktyfus:

• Eerste jaar: 69% bescherming
• Tweede jaar: 49-65% bescherming
• Derde jaar: Rond 55% bescherming

Omdat het vaccin geen 100% bescherming biedt, blijft goede voedsel- en handhygiëne essentieel, ook na vaccinatie.

Wanneer vaccineren tegen buiktyfus?

Timing van de vaccinatie

Het is belangrijk om op tijd te vaccineren voor optimale bescherming:

• Bij voorkeur minimaal 2 weken voor vertrek: Voor volledige bescherming
• Bescherming ontstaat na 1-2 weken: De WHO stelt dat bescherming al na 7 dagen wordt verkregen
• Eenmalige prik: Je hebt maar één vaccinatie nodig

Beschermingsduur

De beschermingsduur van de buiktyfusvaccinatie is ongeveer 3 jaar:

• Eerste jaar: 69% effectiviteit
• Tweede jaar: 49-65% effectiviteit
• Derde jaar: Rond 55% effectiviteit
• Herhaalvaccinatie: Na 3 jaar voor blijvende bescherming

Omdat het een polysaccharidevaccin betreft, is er geen boostereffect. Bij herhaalvaccinatie wordt de volledige dosis opnieuw gegeven, en bescherming ontstaat ook dan weer na 1-2 weken.

Combinatie met andere vaccinaties

Buiktyfusvaccinatie kan tegelijk met andere reisvaccinaties worden gegeven, mits op een andere injectieplaats. Er zijn geen klinisch relevante interacties met andere vaccins. Tijdens uw consult wordt een persoonlijk vaccinatieschema opgesteld op basis van uw bestemming en reisplan.

Bijwerkingen

Het vaccin is over het algemeen goed verdraagbaar. Mogelijke bijwerkingen zijn:

• Lokale reacties: Roodheid, pijn en zwelling op de injectieplaats (vaak voorkomend)
• Algemene reacties: Koorts en malaise (zeldzaam)

Behandeling van buiktyfus

Buiktyfus wordt behandeld met antibiotica. Vroege herkenning en behandeling zijn cruciaal voor een goede uitkomst. De ziekte is over het algemeen goed te behandelen, maar kan wanneer deze niet behandeld wordt levensbedreigend zijn.

Wanneer medische hulp zoeken

Diagnose van buiktyfus

De diagnose wordt gesteld door:

• Bloedonderzoek: Kweek van de Salmonella typhi bacterie
• Ontlastingsonderzoek: Kan ook de bacterie aantonen
• Symptomen beoordeling: Koorts, buikpijn, hoofdpijn, sufheid
• Reisgeschiedenis: Waar en wanneer gereisd, wat gegeten en gedronken

Behandeling

De behandeling bestaat uit:

• Antibiotica: Kuur van 1-2 weken, afhankelijk van de ernst
• Rust: Voldoende rust en herstel
• Hydratatie: Veel drinken bij koorts en diarree
• Ziekenhuisopname: Bij ernstige gevallen of complicaties

Antibioticaresistentie: een groeiend probleem

Het is belangrijk om te weten dat antibioticaresistentie van buiktyfusbacteriën toeneemt, vooral in Azië. Dit maakt behandeling soms moeilijker:

• MDR-stammen (multidrug resistant): Endemisch in Zuid- en Zuidoost-Azië. Deze stammen zijn resistent tegen meerdere eerste lijns antibiotica.
• XDR-stammen (extensively drug resistant): Vooral in Pakistan. Deze stammen zijn resistent tegen meerdere antibioticasoorten, waaronder quinolonen (zoals ciprofloxacine) en cefalosporinen (zoals ceftriaxon). Deze vorm is zeer moeilijk te behandelen.

Er zijn al gevallen gesignaleerd van deze ernstige vorm van antibioticaresistente buiktyfus onder terugkerende reizigers in Europa. Daarom is het nog belangrijker om goede voedsel- en handhygiëne in acht te nemen en, indien geïndiceerd, te vaccineren.

Prognose

Met adequate behandeling herstellen de meeste mensen volledig binnen 2-4 weken. Zonder behandeling kan de ziekte echter ernstig verlopen met een sterftekans van meer dan 10%. Daarom is het cruciaal om bij verdenking op buiktyfus direct medische hulp te zoeken.

Dragerschap

Een klein percentage mensen (ongeveer 3-5%) blijft na herstel drager van de bacterie. Dit betekent dat ze zelf geen symptomen hebben maar de bacterie nog wel kunnen overdragen via hun ontlasting. Daarom is goede handhygiëne ook na herstel belangrijk.

Veelgestelde vragen over buiktyfus

Hoe wordt buiktyfus overgedragen?

Buiktyfus wordt overgedragen via besmet voedsel of water. De Salmonella typhi bacterie komt in voedsel of water terecht door slechte handhygiëne van besmette personen of door rioolverontreiniging. Daarom is het risico het grootst in gebieden met beperkte sanitaire voorzieningen en slechte drinkwaterkwaliteit.

Wat zijn de symptomen van buiktyfus?

De ziekte begint meestal mild met verminderde eetlust, hoofdpijn en buikpijn. Daarna ontstaat hoge koorts (39-40°C). Voordat de koorts begint kan er sprake zijn van kortdurend diarree, daarna meestal verstopping. Ook kunnen kleine roze vlekjes op de romp verschijnen (rose spots) en kan er sufheid optreden.

Hoe lang duurt de incubatietijd?

De incubatietijd van buiktyfus is 6 tot 30 dagen, met een gemiddelde van 1 tot 2 weken. Dit betekent dat symptomen pas enkele weken na besmetting kunnen optreden, waardoor het soms moeilijk is om de bron van de infectie te achterhalen.

Is buiktyfus gevaarlijk?

De ziekte is goed te behandelen met antibiotica wanneer deze tijdig wordt herkend. Zonder behandeling kan de ziekte echter levensbedreigend zijn met een sterftekans van meer dan 10%. Mogelijke complicaties zijn darmbloedingen, darmperforatie, longontsteking en hartontstekingen. Daarom is vroege behandeling cruciaal.

Hoe lang ben ik beschermd na vaccinatie?

De buiktyfusvaccinatie biedt ongeveer 3 jaar bescherming. De effectiviteit is 69% in het eerste jaar, 49-65% in het tweede jaar en rond 55% in het derde jaar. Na 3 jaar is een herhaalvaccinatie nodig voor blijvende bescherming.

Kan ik buiktyfus krijgen ondanks vaccinatie?

Ja, het vaccin biedt geen 100% bescherming. De effectiviteit varieert tussen 50-80%. Daarom is het belangrijk om ook na vaccinatie goede voedsel- en handhygiëne in acht te nemen. De combinatie van vaccinatie en goede hygiëne biedt de beste bescherming.

Moet ik me laten vaccineren voor elke reis naar Azië?

Niet voor elke reis is vaccinatie nodig. Het hangt af van uw bestemming, verblijfsduur en persoonlijke situatie. Voor reizen naar hoog-risicogebieden (zoals India, Pakistan, Bangladesh, Nepal) wordt vaccinatie aanbevolen bij verblijf van 2 weken of langer. Voor andere Aziatische landen hangt het af van de specifieke situatie. Onze specialisten adviseren u graag persoonlijk.

Wat is het verschil tussen buiktyfus en paratyfus?

Buiktyfus en paratyfus zijn beide veroorzaakt door Salmonella bacteriën, maar door verschillende typen. Buiktyfus wordt veroorzaakt door Salmonella typhi, paratyfus door Salmonella paratyphi. De symptomen zijn vergelijkbaar, maar paratyfus verloopt meestal milder. Let op: de buiktyfusvaccinatie beschermt alleen tegen buiktyfus en niet tegen paratyfus.

Beschermt de vaccinatie ook tegen paratyfus?

Nee, de buiktyfusvaccinatie beschermt alleen tegen buiktyfus en niet tegen paratyfus. Paratyfus wordt veroorzaakt door een andere bacterie (Salmonella paratyphi). Er is momenteel geen vaccin beschikbaar tegen paratyfus. Goede voedsel- en handhygiëne blijven daarom essentieel.

Kan ik buiktyfus krijgen in Nederland?

Het risico op buiktyfus in Nederland is zeer klein. Buiktyfus komt in Nederland vrijwel niet voor door goede sanitaire voorzieningen en drinkwaterkwaliteit. Gevallen die in Nederland worden vastgesteld zijn bijna altijd opgelopen tijdens reizen naar risicogebieden.

Hoe lang na terugkomst kan ik nog buiktyfus krijgen?

Symptomen kunnen optreden tot 30 dagen na de laatste mogelijke blootstelling, met een gemiddelde van 1-2 weken. Daarom is het belangrijk om bij koorts tot 4 weken na terugkeer uit een risicogebied contact op te nemen met je huisarts en te vermelden waar je bent geweest.

Wat is XDR-buiktyfus?

XDR staat voor "extensively drug resistant" (zeer resistent tegen antibiotica). XDR-buiktyfus is een vorm van de ziekte die resistent is tegen meerdere soorten antibiotica, waaronder quinolonen en cefalosporinen. Deze vorm komt vooral voor in Pakistan en is zeer moeilijk te behandelen. Er zijn al gevallen gemeld onder reizigers in Europa. Dit maakt preventie door vaccinatie en goede hygiëne nog belangrijker.

Zijn er bijwerkingen van het vaccin?

Het vaccin is over het algemeen goed verdraagbaar. De meest voorkomende bijwerking is lokale reactie op de injectieplaats (roodheid, pijn, zwelling). Algemene reacties zoals koorts en malaise zijn zeldzaam. Ernstige bijwerkingen komen zeer zelden voor.

Maak een afspraak voor buiktyfusvaccinatie

Voor advies over buiktyfusvaccinatie en andere reisvaccinaties kun je terecht bij één van onze 26 locaties in Nederland. Onze specialisten adviseren je graag over de beste bescherming voor jouw specifieke reis.

Waarom kiezen voor onze service?

• Erkende reisartsen en verpleegkundigen: Deskundig advies volgens de laatste LCR-richtlijnen
• Persoonlijk advies: Op basis van jouw bestemming, verblijfsduur, type reis en medische geschiedenis
• 26 locaties: Altijd een locatie bij jou in de buurt
• Snelle service: Vaak nog dezelfde week een afspraak mogelijk
• Complete service: Van advies tot vaccinatie, alles onder één dak
• Actuele informatie: Gebaseerd op de laatste RIVM en LCR richtlijnen

Wat kun je verwachten tijdens het consult?

• Reisbespreking: Bestemming, verblijfsduur, accommodatie, activiteiten
• Medische geschiedenis: Eerdere vaccinaties, allergieën, medicijngebruik, maagzuurremmers, prothesen
• Persoonlijk vaccinatieschema: Welke vaccinaties zijn nodig en wanneer
• Advies over preventie: Voedsel- en handhygiëne, drinkwater, malariaprofylaxe indien nodig
• Vaccinatie: Indien gewenst en geïndiceerd direct vaccineren tijdens het consult

Plan op tijd

Sommige reisvaccinaties vereisen meerdere prikken over een langere periode. Daarom is het verstandig om minimaal 6-8 weken voor vertrek een afspraak te maken voor een reisconsult. Zo hebben we voldoende tijd om je optimaal te beschermen. Voor buiktyfusvaccinatie zelf is minimaal 2 weken voor vertrek voldoende.