Vaccinaties Hoogteziekte

Wat is hoogteziekte?

Hoogteziekte (Acute Mountain Sickness, AMS) is een veelvoorkomende aandoening die kan optreden wanneer je te snel stijgt naar hoogtes boven de 2.500 meter. Daarom is een goede voorbereiding essentieel voor elke bergreis. De lucht bevat op grote hoogte minder zuurstof, waardoor je lichaam tijd nodig heeft om zich aan te passen. Dit proces wordt acclimatisatie genoemd. Belangrijk om te weten: de gevoeligheid voor hoogteziekte verschilt sterk per persoon en is niet afhankelijk van je conditie of leeftijd.

Op deze pagina

Wanneer ontstaat hoogteziekte?

Hoogteziekte ontstaat meestal 6 tot 12 uur na aankomst op hoogte. Het risico neemt toe wanneer je:

• Te snel stijgt zonder acclimatisatie
• Direct naar grote hoogte vliegt (bijvoorbeeld La Paz, Cusco, Lhasa)
• Boven de 3.000 meter meer dan 500 meter per dag stijgt
• Onvoldoende rust neemt tijdens de stijging

Symptomen en verschijnselen van hoogteziekte

Milde hoogteziekte voelt vaak als een flinke kater en ontstaat meestal 6 tot 12 uur na aankomst op hoogte. Het is belangrijk om de symptomen te herkennen zodat je tijdig actie kunt ondernemen.

Milde symptomen

De meest voorkomende symptomen van hoogteziekte zijn:

• Hoofdpijn: Vaak het eerste symptoom
• Misselijkheid en braken: Komen regelmatig voor
• Duizeligheid en vermoeidheid: Algemeen zwak gevoel
• Slecht slapen en algehele malaise: Onrustige nacht

Ernstige symptomen (hersenoedeem en longoedeem)

In zeldzame gevallen kunnen ernstige vormen ontstaan zoals hersenoedeem of longoedeem. Let op de volgende alarmsignalen:

• Extreme kortademigheid: Ook in rust
• Droge hoest: Soms met roze slijm
• Verwardheid en coördinatieverlies: Niet meer recht kunnen lopen
• Niet plat kunnen liggen: Beklemming op de borst

Waar loop je risico op hoogteziekte?

Hoogteziekte kan optreden vanaf 2.500 meter, maar het risico neemt toe naarmate je hoger komt. Echter verschilt de gevoeligheid sterk per persoon. Populaire reisbestemmingen waar hoogteziekte een reëel risico vormt zijn onder andere:

Zuid-Amerika

Vooral in de Andes loop je risico: Cusco in Peru (3.400m), La Paz in Bolivia (3.500m), Quito in Ecuador (2.850m) en tijdens trektochten naar Machu Picchu of de Salar de Uyuni.

Azië

De Himalaya biedt prachtige, maar uitdagende bestemmingen: Lhasa in Tibet (3.650m), Kathmandu vallei in Nepal, trektochten naar Everest Base Camp (5.364m) en de Annapurna Circuit.

Afrika

Beroemde hooggelegen bestemmingen zijn de Kilimanjaro in Tanzania (5.895m), Mount Kenya (5.199m) en het Ethiopische hoogland rond Addis Abeba (2.400m).

Overige gebieden

Daarnaast vormen ook de Rocky Mountains in de VS, de Alpen (boven 3.000m) en vulkanen zoals de Teide op Tenerife (3.715m) potentiële risicogebieden.

Luchthavens op grote hoogte

Extra risico bij directe vluchten naar:

• Cusco, Peru: 3.000m
• La Paz, Bolivia: 3.444m
• Quito, Ecuador: 2.850m
• Lhasa, Tibet: 3.749m

Factoren die het risico beïnvloeden

• Snelheid van stijging: Hoe sneller, hoe hoger het risico
• Eindbestemming: Hoe hoger, hoe groter het risico
• Eerdere ervaring: Eerder hoogteziekte gehad? Verhoogd risico
• Individuele gevoeligheid: Verschilt sterk per persoon
• Fysieke inspanning: Vermijd overmatige inspanning eerste dagen

Hoe voorkom je hoogteziekte?

Het voorkomen van hoogteziekte is grotendeels afhankelijk van je gedrag en planning. Volgens de LCR-richtlijnen zijn dit de belangrijkste preventiemaatregelen:

1. Geleidelijke acclimatisatie

De gouden regel luidt: "Climb high, sleep low". Daarom is het essentieel om langzaam te stijgen en je lichaam de tijd te geven.

• Stijg boven de 3.000 meter idealiter niet meer dan 500 meter per overnachting
• Plan elke 3 tot 4 dagen een rustdag op dezelfde hoogte
• Vermijd directe vluchten naar zeer hoge bestemmingen zonder acclimatisatie

2. Luister naar je lichaam

Bovendien is het cruciaal om symptomen serieus te nemen. Krijg je klachten? Stijg dan niet verder tot de klachten verdwenen zijn. Verergeren ze? Daal dan onmiddellijk af.

3. Goede voorbereiding

Tevens helpen deze maatregelen bij de preventie:

• Drink voldoende: Ca. 3-4 liter per dag, let op lichte kleur urine
• Eet koolhydraatrijk voedsel: Geeft energie op hoogte
• Vermijd alcohol en slaapmiddelen: Remmen ademhaling
• Zorg voor voldoende rust: Vermijd overmatige inspanning eerste dagen

Acclimatisatieschema: praktische richtlijnen

Een goed acclimatisatieschema is de beste bescherming tegen hoogteziekte. Hieronder vind je praktische richtlijnen voor verschillende hoogtes.

Tot 3.000 meter

• Acclimatisatietijd: 1-2 dagen
• Stijging: Geleidelijk, geen strikte beperkingen
• Rustdagen: Niet strikt noodzakelijk

3.000 - 4.500 meter

• Acclimatisatietijd: 3-5 dagen
• Stijging: Maximaal 500 meter per overnachting
• Rustdagen: Elke 3-4 dagen een rustdag op dezelfde hoogte
• "Climb high, sleep low": Overdag hoger klimmen, lager slapen

Boven 4.500 meter

• Acclimatisatietijd: Meerdere weken
• Stijging: Maximaal 300-500 meter per overnachting
• Rustdagen: Frequente rustdagen noodzakelijk
• Medische begeleiding: Sterk aan te raden

Wat te doen bij hoogteziekte?

Herken je symptomen van hoogteziekte? Volg dan dit stappenplan:

Bij milde symptomen

1. Stop met stijgen - Blijf op dezelfde hoogte
2. Rust en hydrateer - Drink veel water, vermijd alcohol
3. Observeer - Worden symptomen minder? Dan kun je na 24-48 uur voorzichtig verder
4. Verergeren symptomen? - Ga naar stap 2 (ernstige symptomen)

Bij ernstige symptomen

Wanneer medische hulp zoeken?

Zoek direct medische hulp bij:

• Extreme kortademigheid in rust
• Verwardheid of coördinatieverlies
• Hoesten met roze slijm
• Symptomen die niet verbeteren na afdaling

Noodhulp op reis

• Bewaar altijd contactgegevens van lokale medische faciliteiten
• Zorg dat je reisverzekering bergredding dekt
• Informeer je reisgenoten over hoogteziekte-symptomen

Praktische preventietips voor hooggelegen gebieden

Naast geleidelijke acclimatisatie zijn er praktische maatregelen die je kunt nemen om je reis naar hooggelegen gebieden comfortabeler en veiliger te maken.

Hydratatie en voeding

• Drink voldoende water: 3-4 liter per dag, let op lichte kleur urine
• Eet koolhydraatrijk: Pasta, rijst, brood geven energie op hoogte
• Vermijd alcohol: Vooral de eerste dagen op hoogte
• Kleine maaltijden: Beter verteerbaar op hoogte

UV-bescherming

• Zonnebrandcrème: UV-straling is sterker op hoogte
• Lipcreme: Voorkomt gebarsten lippen
• Zonnebril: Beschermt tegen sneeuwblindheid
• Hoofddeksel: Beschermt tegen zon en kou

Kleding en uitrusting

• Warme kleding: Temperatuur daalt met hoogte
• Regenkleding: Weer is onvoorspelbaar op hoogte
• Goede schoenen: Belangrijk voor veiligheid
• Slaapzak: Geschikt voor lage temperaturen

Overige tips

• Flexibel schema: Ruimte voor extra acclimatisatiedagen
• Geen slaapmiddelen: Remmen ademhaling
• Lenzendragers: Neem ook een bril mee voor noodgevallen
• Menstruatie: Hormonale cycli kunnen verstoord raken door hoogte

Medicamenteuze preventie

In specifieke gevallen kan medicatie worden overwogen. Dit geldt bijvoorbeeld bij een snelle stijging die niet te vermijden is of voor mensen die eerder ernstige hoogteziekte hebben gehad.

Wanneer is medicatie zinvol?

• Je vliegt direct naar grote hoogte (>3.000m)
• Je hebt eerder hoogteziekte gehad
• Je hebt beperkte tijd voor acclimatisatie
• Je gaat boven de 4.000 meter
• Je hebt onderliggende gezondheidsproblemen

Wat krijg je bij een consult?

• Persoonlijk advies: Op basis van je reisplan
• Beoordeling: Of medicatie nodig is
• Uitleg: Over gebruik en bijwerkingen
• Recept: Via onze receptenlijn (indien nodig)
• Tips: Voor optimale acclimatisatie

Veelgestelde vragen over hoogteziekte

Kan ik hoogteziekte krijgen als ik fit ben?

Ja, hoogteziekte heeft niets te maken met conditie. Ook topsporters en ervaren bergbeklimmers kunnen hoogteziekte krijgen. De gevoeligheid verschilt per persoon en kan zelfs per reis verschillen. Leeftijd, geslacht en conditie spelen geen rol bij de kans op hoogteziekte.

Hoelang duurt acclimatisatie?

Acclimatisatie is een geleidelijk proces dat enkele dagen tot weken kan duren, afhankelijk van de hoogte. Als vuistregel:

• Tot 3.000m: 1-2 dagen
• 3.000-4.500m: 3-5 dagen
• Boven 4.500m: Meerdere weken

Kan hoogteziekte dodelijk zijn?

In zeldzame gevallen kunnen ernstige vormen (hersenoedeem of longoedeem) levensbedreigend zijn. Daarom is het cruciaal om symptomen serieus te nemen en bij verergering onmiddellijk af te dalen. Echter, met goede preventie en tijdig ingrijpen is hoogteziekte goed te behandelen.

Moet ik mijn reis annuleren bij hoogteziekte?

Niet per se. Bij milde symptomen is het vaak voldoende om te stoppen met stijgen en een extra rustdag in te lassen. Alleen bij ernstige symptomen of als symptomen niet verbeteren, moet je afdalen en mogelijk je reisplan aanpassen. Plan daarom altijd een flexibel schema met ruimte voor extra acclimatisatiedagen.

Helpt zuurstof tegen hoogteziekte?

Extra zuurstof kan symptomen tijdelijk verlichten, maar is geen vervanging voor afdaling. Zodra je stopt met zuurstof, kunnen symptomen terugkeren. Afdalen blijft de enige echte oplossing bij ernstige hoogteziekte.

Kan ik hoogteziekte voorkomen met medicatie?

Medicatie kan helpen bij preventie, maar is nooit een vervanging voor goede acclimatisatie. Het werkt het beste in combinatie met geleidelijke stijging en juist gedrag. Vraag advies aan onze LCR-gecertificeerde verpleegkundigen voor een persoonlijke beoordeling.

Krijg ik hoogteziekte ook in de Alpen?

Hoogteziekte kan optreden vanaf 2.500 meter. In de Alpen loop je vooral risico bij:

• Berghutten boven 3.000m
• Kabelbaan naar hoge toppen (snelle stijging)
• Meerdaagse hoogtetochten

Het risico is meestal lager dan in de Andes of Himalaya omdat je vaak op lagere hoogte slaapt en de stijging geleidelijker verloopt.

Vanaf welke hoogte loop ik risico?

Hoogteziekte kan optreden vanaf 2.500 meter, maar het risico neemt toe naarmate je hoger komt. Boven de 3.500 meter is het risico aanzienlijk hoger, vooral als je snel stijgt zonder acclimatisatie.

Wat is "climb high, sleep low"?

Dit is de gouden regel voor acclimatisatie. Het betekent dat je overdag naar een hogere hoogte kunt klimmen, maar 's nachts op een lagere hoogte slaapt. Dit helpt je lichaam om te acclimatiseren zonder te veel risico. Bijvoorbeeld: overdag naar 4.000m klimmen, maar op 3.500m overnachten.

Hoe snel mag ik stijgen?

Boven de 3.000 meter is de vuistregel: maximaal 500 meter per overnachting. Plan daarnaast elke 3-4 dagen een rustdag op dezelfde hoogte. Onder de 3.000 meter zijn er geen strikte beperkingen, maar geleidelijke stijging blijft altijd beter.

Kan ik hoogteziekte krijgen in een vliegtuig?

Nee, moderne vliegtuigen zijn gedruk op een hoogte-equivalent van ongeveer 2.400 meter. Dit is onder de drempel waar hoogteziekte optreedt. Wel kun je hoogteziekte krijgen na landing op een hooggelegen luchthaven zoals La Paz (3.444m) of Cusco (3.400m).

Heb je persoonlijk hoogteziekte-advies nodig?

Elke reis is anders. Onze LCR-gecertificeerde verpleegkundigen bepalen op basis van jouw specifieke reisplan of je preventieve medicatie nodig hebt en geven je de beste tips voor een veilige reis naar hooggelegen gebieden.

Waarom kiezen voor onze service?

• LCR-gecertificeerde verpleegkundigen: Deskundig advies volgens de laatste richtlijnen
• Persoonlijk advies: Op basis van jouw reisplan en medische geschiedenis
• Telefonisch consult: Snel en gemakkelijk vanuit huis
• Online receptenlijn: Indien nodig, eenvoudig een recept aanvragen
• 26 locaties: Persoonlijke consulten op veel locaties mogelijk
• Complete service: Van advies tot medicatie, alles onder één dak

Telefonisch consult

Via ons telefonisch consult kun je snel en gemakkelijk advies krijgen over hoogteziekte-preventie. Onze verpleegkundigen bespreken je reisplan en geven persoonlijk advies over acclimatisatie, medicatie en praktische tips.

Persoonlijk consult in kliniek

Voor complexe reizen, bijzondere medische omstandigheden, of als je uitgebreid advies wilt, kun je een afspraak maken voor een reisconsult op één van onze 26 locaties. Dit biedt de meest complete voorbereiding op je reis.