Vaccinaties BMR Bof, Mazelen, Rode Hond

Alles wat je moet weten over vaccinaties voor BMR Bof, Mazelen, Rode Hond. Welke vaccinaties zijn nodig en welke zijn aan te raden?

HOME | ZIEKTES | BMR

Wat is BMR?

BMR staat voor bof, mazelen en rode hond. Voor reizen gaat het vooral om de mazelen. Mazelen is een zeer besmettelijke virusziekte die gepaard gaat met hoge koorts en een grofvlekkig exantheem (huiduitslag). In ontwikkelingslanden sterven meer dan honderdduizend kinderen per jaar aan mazelen, vooral in India. Er is in Nederland geen apart vaccin voor mazelen, vandaar dat de BMR-vaccinatie gegeven wordt.

Maak een afspraak Vind een locatie

Op deze pagina

De drie componenten

Het BMR-vaccin beschermt tegen drie verschillende ziektes:

  • Bof: Een besmettelijke virusinfectie waarbij de speekselklier bij het oor ontstoken is. Er kunnen ernstige complicaties optreden zoals ontsteking van de teelballen en hersenvliesontsteking, vooral vanaf de puberteit.
  • Mazelen: Een zeer besmettelijke virusinfectie met hoge koorts en huiduitslag. Er kunnen ernstige complicaties optreden zoals longontsteking en hersenontsteking.
  • Rode hond (rubella): Een besmettelijke virusinfectie. Infectie bij niet-immune zwangeren kan ernstige aangeboren afwijkingen bij de baby veroorzaken (congenitaal rubella syndroom).

Hoe wordt mazelen overgedragen?

Mazelen wordt overgedragen door besmette druppeltjes die mazelenpatiënten uitademen, niezen of hoesten. Mazelen is één van de meest besmettelijke ziekten die er bestaan. Het is vele malen besmettelijker dan bijvoorbeeld griep, rode hond of bof. Een patiënt met mazelen is besmettelijk zodra de eerste symptomen beginnen, daarom is het belangrijk om uit de buurt te blijven van mensen met mazelen.

Waarom is vaccinatie zo belangrijk?

Mazelen is extreem besmettelijk en kan ernstige complicaties veroorzaken. In ontwikkelingslanden sterven jaarlijks meer dan 100.000 kinderen aan mazelen. Vaccinatie is de enige effectieve bescherming tegen deze ziekte.

Symptomen en verschijnselen van mazelen

Mazelen komt vooral voor bij kinderen en begint met symptomen die lijken op verkoudheid. De ziekte ontwikkelt zich in verschillende fases.

Vroege symptomen

In de eerste dagen zijn de symptomen:

  • Verkoudheid: Loopneus en niezen
  • Hoesten: Vaak hevig en aanhoudend
  • Rode ogen: Ontstoken en gevoelig voor licht
  • Hoge koorts: Vaak 39-40°C

Typische symptomen

Na een paar dagen verschijnen de kenmerkende vlekjes:

  • Huiduitslag: Begint op het gezicht en verspreidt zich over het hele lichaam
  • Bruine vlekken: De vlekken krijgen een wat bruine kleur en kunnen samenvloeien
  • Jeuk: De vlekken kunnen jeuken
  • Algehele malaise: Gevoel van ernstig ziek zijn

Ernstige complicaties

Mazelen kan ernstige complicaties veroorzaken:

  • Longontsteking (pneumonie): Een van de meest voorkomende complicaties
  • Hersenontsteking (encefalitis): Kan blijvende hersenschade veroorzaken
  • Ernstige oorontsteking: Kan leiden tot gehoorverlies
  • Diarree en uitdroging: Vooral bij jonge kinderen

Wie heeft verhoogd risico?

De volgende groepen hebben een groter risico om ernstig ziek te worden:

  • Jonge kinderen: Vooral baby's en peuters
  • Volwassenen: Mazelen verloopt vaak ernstiger bij volwassenen
  • Personen met verminderde afweer: Door ziekte of medicatie
  • Zwangeren: Verhoogd risico op complicaties en miskraam

Let op: Gezonde kinderen op de basisschoolleeftijd hebben meestal een milder beloop dan jonge kinderen, volwassenen en mensen met verminderde afweer.

Waar komt mazelen voor?

Mazelen komt wereldwijd voor, maar het risico varieert sterk per land. In lage- en middeninkomenslanden is mazelen nog steeds een belangrijke doodsoorzaak voor kinderen onder de 5 jaar. In landen met lage vaccinatiegraad komen regelmatig uitbraken voor.

Hoog-risicogebieden

Het risico op mazelen is vooral hoog in:

  • Sub-Sahara Afrika: Veel landen met lage vaccinatiegraad
  • Zuid-Azië: India, Pakistan, Bangladesh
  • Zuidoost-Azië: Filipijnen, Indonesië, Myanmar
  • Midden-Oosten: Jemen, Syrië, Afghanistan

Sub-Sahara Afrika

Zuid-Azië

Zuidoost-Azië

Midden-Oosten

Ook in Europa

Mazelen komt ook voor in Europa, vooral in landen met lagere vaccinatiegraad of in gemeenschappen die niet vaccineren. Regelmatig zijn er uitbraken in verschillende Europese landen.

Vaccinatieprogramma's wereldwijd

In lage- en middeninkomenslanden zijn de vaccinatieprogramma's later begonnen dan in Nederland en is de vaccinatiegraad meestal lager. Hierdoor is de circulatie van het virus langer doorgegaan en is de kans dat mensen een natuurlijke infectie hebben doorgemaakt groter.

Belangrijk: Het risico op mazelen kan snel veranderen door uitbraken. Raadpleeg altijd de actuele landenlijst en bespreek je reisplannen met onze specialisten voor de meest actuele informatie.

Preventie: vaccinatie tegen mazelen

Vaccinatie is de enige effectieve bescherming tegen mazelen. Omdat mazelen zo extreem besmettelijk is, zijn andere preventieve maatregelen niet effectief genoeg. Het vermijden van contact met zieke mensen helpt, maar is vaak niet praktisch haalbaar tijdens reizen.

Het BMR-vaccin

In Nederland zijn BMR-vaccins beschikbaar die levend verzwakt bof-, mazelen- en rubellavirus bevatten. Het BMR-vaccin beschermt meer dan 95% tegen bof, mazelen en rode hond. Het vaccin roept immuniteit op met vorming van antistoffen en immunologisch geheugen.

Effectiviteit

Het BMR-vaccin is zeer effectief:

  • Meer dan 95% bescherming: Tegen alle drie de ziektes
  • Levenslange bescherming: Bij aanslaan van het vaccin vermoedelijk levenslange bescherming tegen mazelen en rode hond
  • Veilig: Het vaccin is goed onderzocht en veilig

Let op: Overgevoeligheid voor kippenei-eiwit is geen contra-indicatie voor het BMR-vaccin. Het vaccin kan veilig worden gegeven aan mensen met een kippenei-allergie.

Wanneer heb ik een BMR-vaccinatie nodig voor reizen?

BMR-vaccinatie wordt aanbevolen voor reizen naar landen met een verhoogd risico op mazelen (zie landenlijst) en wanneer het waarschijnlijk of zeker is dat je geen bescherming tegen mazelen hebt.

BMR-vaccinatie wordt aanbevolen voor:

1. Personen geboren vanaf 1965 in Nederland

Wanneer je geen mazelen hebt doorgemaakt of niet volgens het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) bent ingeënt.

  • Geboren vanaf 1978: Kwam in aanmerking voor twee BMR-vaccinaties via het RVP
  • Geboren 1975-1977: Kwam in aanmerking voor één mazelenvaccinatie (naar schatting is slechts 80-87% daadwerkelijk gevaccineerd)
  • Geboren 1965-1974: Mogelijk in aanmerking gekomen voor vaccinatie (meisjes geboren vanaf 1963 kregen rode hond vaccinatie)

Let op: Personen geboren vóór 1965 worden geacht de ziekte te hebben doorgemaakt en immuun te zijn. Voor hen is vaccinatie niet nodig.

2. Personen geboren in andere landen

Voor personen geboren in andere landen dan Nederland (vooral niet-Westerse landen) zijn vaak geen gegevens bekend over het jaar van introductie van vaccinatie en de vaccinatiegraad. Bij deze groep wordt geadviseerd om te vaccineren, mits zij geen mazelen hebben doorgemaakt.

Ook voor deze groep geldt: personen geboren vóór 1965 worden geacht de ziekte te hebben doorgemaakt en immuun te zijn.

3. Kinderen vanaf 6 maanden

Kinderen vanaf 6 maanden die nog geen BMR-vaccinatie volgens het RVP hebben ontvangen kunnen een vervroegde BMR-vaccinatie krijgen voor reizen naar hoog-risicogebieden.

Belangrijk:

  • Beide vaccins zijn niet geregistreerd voor kinderen jonger dan 9 maanden, maar kunnen op indicatie off-label worden voorgeschreven vanaf 6 maanden
  • Wanneer de vaccinatie wordt gegeven vóór de 1e verjaardag, moet deze nogmaals worden gegeven op de leeftijd van 14 maanden
  • Wanneer de vaccinatie wordt gegeven na het 1e levensjaar, kan deze beschouwd worden als de eerste geldige BMR-vaccinatie in het kader van het RVP

Vervroegde BMR-vaccinatie: afweging

Wanneer de eerste mazelenvaccinatie vóór de eerste verjaardag wordt toegediend, is op langere termijn de bescherming mogelijk minder goed dan wanneer deze op 14 maanden wordt gegeven. Dit heeft te maken met de rijping van het immuunsysteem en de aanwezigheid van antistoffen van de moeder.

Voor kinderen die op reis gaan, geldt dat de bescherming op de korte termijn belangrijker is dan de mogelijk lagere bescherming op de langere termijn. Het risico van het krijgen van mazelen op korte termijn moet worden afgewogen tegen de mogelijk minder goede bescherming op lange termijn.

Persoonlijk advies

Of BMR-vaccinatie nodig is hangt af van je geboortejaar, vaccinatiegeschiedenis, geboorteland en bestemming. Onze specialisten adviseren je graag tijdens een consult over de noodzaak van vaccinatie voor jouw specifieke situatie.

Maak een afspraak Vind een locatie

Timing en beschermingsduur van BMR-vaccinatie

Wanneer vaccineren?

Het BMR-vaccin kan onafhankelijk van de leeftijd worden toegediend. De vaccinatie kan intramusculair of subcutaan worden gegeven (1 dosis van 0,5 ml).

  • Bij voorkeur enkele weken voor vertrek: Voor optimale bescherming
  • Ook kort voor vertrek mogelijk: Het vaccin kan nog kort voor vertrek worden gegeven

Beschermingsduur

Na vaccinatie treedt bij aanslaan van het vaccin vermoedelijk levenslange bescherming op tegen mazelen en rode hond. Voor bof is de precieze beschermingsduur na vaccinatie niet goed bekend.

Heb ik een tweede vaccinatie nodig voor reizen?

Nee, voor reizen is één BMR-vaccinatie voldoende. Kinderen krijgen een tweede vaccinatie via het Rijksvaccinatieprogramma, maar deze herhaling is bedoeld om kinderen waarbij de eerste vaccinatie niet tot immuniteit heeft geleid alsnog te immuniseren. Deze tweede vaccinatie is niet geïndiceerd voor een reis.

Aan volwassenen wordt in het algemeen geen herhalingsvaccinatie gegeven. Een eenmalige BMR-vaccinatie is in principe voldoende, zolang de seroprevalentie in de gehele bevolking nog voldoende is.

Combinatie met andere vaccinaties

Het BMR-vaccin kan gelijktijdig met andere vaccins worden gegeven. Echter, bij levend verzwakte virusvaccins moet rekening worden gehouden met interferentie:

  • Ander levend verzwakt virusvaccin: Wordt met een interval van tenminste 4 weken toegediend om interferentie te vermijden
  • Wanneer interval niet mogelijk: Dan heeft het de voorkeur om de vaccins gelijktijdig toe te dienen
  • Bij reizen naar hoog-risicogebieden: Wordt vaccinatie toch geadviseerd, ook als het interval niet gehaald kan worden

Interactie met immunoglobuline

Het BMR-vaccin moet meer dan 14 dagen vóór immunoglobuline worden gegeven of meer dan 6 weken erna, bij voorkeur 3 maanden. Dit is belangrijk om te weten bij reizen waarvoor mogelijk immunoglobuline nodig is.

Bijwerkingen

Het BMR-vaccin is over het algemeen goed verdraagbaar:

  • Lokale reacties: Roodheid, zwelling en pijn rond de injectieplaats (op de dag van of na vaccinatie)
  • Algemene reacties: Koorts en huiduitslag kunnen optreden 5-12 dagen na vaccinatie
  • Gewrichtsklachten: Vooral bij volwassenen (met name vrouwen) kunnen 2-4 weken na vaccinatie voorbijgaande gewrichtsklachten optreden

Plan op tijd

Hoewel het BMR-vaccin ook kort voor vertrek kan worden gegeven, is het verstandig om minimaal 6-8 weken voor vertrek een afspraak te maken voor een reisconsult. Zo hebben we voldoende tijd om je optimaal te beschermen met alle benodigde vaccinaties.

Zwangerschap en borstvoeding

Zwangerschap: contra-indicatie

Als je zwanger bent mag je geen BMR-vaccinatie krijgen. Zwangerschap is een absolute contra-indicatie voor het BMR-vaccin omdat het een levend verzwakt virusvaccin is.

Na de BMR-vaccinatie wordt zwangerschap de eerste 4 weken afgeraden. Vrouwen met een zwangerschapswens dienen conceptie tot 4 weken na de vaccinatie uit te stellen. Anticonceptie is geïndiceerd voor vrouwen in de vruchtbare leeftijd tot 4 weken na de vaccinatie.

Waarom is dit belangrijk?

Infectie met rode hond (rubella) bij niet-immune zwangeren kan congenitale afwijkingen of ziekte bij de foetus veroorzaken (congenitaal rubella syndroom; CRS). Daarom is het belangrijk om te voorkomen dat het vaccin tijdens zwangerschap wordt gegeven.

Borstvoeding: wel toegestaan

In de bijsluiter wordt het geven van het BMR-vaccin aan vrouwen die borstvoeding geven ontraden. Echter, de Brede Werkgroep Reizigersadvisering (BWR) van het LCR is van mening dat het risico bij borstvoeding verwaarloosbaar is.

Het risico op het krijgen van mazelen in een land waar de ziekte nog veel voorkomt is groter dan het risico op het nadelig effect van het vaccin op de baby. Daarom wordt vaccinatie wel aanbevolen aan niet-immune reizigers die borstvoeding geven en naar een land reizen met een verhoogd risico op mazelen.

Kinderen van moeders die biologicals gebruikten

Kinderen tot 1-jarige leeftijd van een moeder die tijdens de zwangerschap biologicals heeft gebruikt kunnen een verminderde vaccinatierespons hebben. Ook het gebruik van andere immuunsuppressiva tijdens de zwangerschap kan effect hebben op het immuunsysteem van het kind. Dit is een relatieve contra-indicatie.

Afweerstoornissen

Bij afweerstoornissen is er in het algemeen een absolute contra-indicatie voor het BMR-vaccin omdat het een levend verzwakt virusvaccin is. De noodzaak van mazelenvaccinatie moet worden afgewogen tegen het risico van bijwerkingen. Bespreek dit altijd met je arts.

Belangrijk advies

Plan je zwangerschap niet in de eerste 4 weken na BMR-vaccinatie. Wanneer je zwanger wilt worden, bespreek dan de timing van de vaccinatie met onze specialisten tijdens het reisconsult.

Veelgestelde vragen over BMR-vaccinatie

Wat is BMR?

BMR staat voor bof, mazelen en rode hond. Het is een combinatievaccin dat beschermt tegen deze drie virusinfecties. Voor reizen is vooral de mazelen component belangrijk.

Wanneer heb ik een BMR-vaccinatie nodig voor reizen?

BMR-vaccinatie wordt aanbevolen voor reizen naar landen met verhoogd risico op mazelen, wanneer je geboren bent vanaf 1965 in Nederland en geen mazelen hebt doorgemaakt of niet volgens het Rijksvaccinatieprogramma bent ingeënt. Voor personen geboren vóór 1965 wordt aangenomen dat zij de ziekte hebben doorgemaakt en immuun zijn.

Hoe weet ik of ik al gevaccineerd ben?

Kijk in je vaccinatieboekje of vraag je huisarts om je vaccinatiegeschiedenis. Wanneer je geboren bent vanaf 1978 in Nederland, heb je waarschijnlijk twee BMR-vaccinaties gekregen via het Rijksvaccinatieprogramma. Voor personen geboren tussen 1965-1977 is de vaccinatiegeschiedenis wisselender.

Wat zijn de symptomen van mazelen?

Mazelen begint met verkoudheid, hoesten, rode ogen en hoge koorts. Na een paar dagen krijg je vlekjes op je gezicht en later over je hele lichaam. De vlekken krijgen een wat bruine kleur en kunnen samenvloeien. Ernstige complicaties zoals longontsteking en hersenontsteking kunnen optreden.

Is mazelen gevaarlijk?

Ja, mazelen kan ernstige complicaties veroorzaken, vooral bij jonge kinderen, volwassenen en personen met verminderde afweer. Complicaties zijn longontsteking, hersenontsteking, ernstige oorontsteking en in zeldzame gevallen overlijden. In ontwikkelingslanden sterven jaarlijks meer dan 100.000 kinderen aan mazelen.

Hoe lang ben ik beschermd na BMR-vaccinatie?

Na vaccinatie treedt bij aanslaan van het vaccin vermoedelijk levenslange bescherming op tegen mazelen en rode hond. Voor bof is de precieze beschermingsduur niet goed bekend. Een eenmalige BMR-vaccinatie is in principe voldoende voor reizen.

Heb ik een tweede BMR-vaccinatie nodig voor reizen?

Nee, voor reizen is één BMR-vaccinatie voldoende. De tweede vaccinatie die kinderen via het Rijksvaccinatieprogramma krijgen is bedoeld om kinderen waarbij de eerste vaccinatie niet tot immuniteit heeft geleid alsnog te immuniseren. Deze tweede vaccinatie is niet geïndiceerd voor een reis.

Mag ik de BMR-vaccinatie tijdens zwangerschap?

Nee, zwangerschap is een absolute contra-indicatie voor BMR-vaccinatie. Na vaccinatie wordt zwangerschap de eerste 4 weken afgeraden. Wanneer je zwanger wilt worden, plan dan de vaccinatie minimaal 4 weken voor de geplande conceptie.

Mag ik de BMR-vaccinatie tijdens borstvoeding?

Ja, het BMR-vaccin mag worden gegeven aan vrouwen die borstvoeding geven, vooral wanneer je naar een land reist met verhoogd risico op mazelen. Het risico op mazelen is groter dan het risico op nadelige effecten van het vaccin op de baby.

Kan ik mazelen krijgen ondanks vaccinatie?

Het BMR-vaccin biedt meer dan 95% bescherming tegen mazelen. In zeer zeldzame gevallen kan iemand ondanks vaccinatie toch mazelen krijgen, maar de ziekte verloopt dan meestal milder.

Kan ik allergisch zijn voor het BMR-vaccin?

Overgevoeligheid voor kippenei-eiwit is geen contra-indicatie voor het BMR-vaccin. Het vaccin kan veilig worden gegeven aan mensen met een kippenei-allergie. Alleen bij aangetoonde ernstige overgevoeligheid voor een bestanddeel van het vaccin (zoals neomycine) is het vaccin gecontra-indiceerd.

Kan mijn kind een vervroegde BMR-vaccinatie krijgen voor reizen?

Ja, kinderen vanaf 6 maanden kunnen een vervroegde BMR-vaccinatie krijgen voor reizen naar hoog-risicogebieden. Belangrijk: wanneer de vaccinatie wordt gegeven vóór de 1e verjaardag, moet deze nogmaals worden gegeven op de leeftijd van 14 maanden. Bespreek dit met onze specialisten.

Komt mazelen ook voor in Europa?

Ja, mazelen komt ook voor in Europa, vooral in landen met lagere vaccinatiegraad of in gemeenschappen die niet vaccineren. Regelmatig zijn er uitbraken in verschillende Europese landen. Het risico varieert per land en periode.

Welke bijwerkingen heeft het BMR-vaccin?

Het BMR-vaccin is over het algemeen goed verdraagbaar. Mogelijke bijwerkingen zijn lokale reacties (roodheid, zwelling, pijn), koorts en huiduitslag 5-12 dagen na vaccinatie, en bij volwassenen (vooral vrouwen) voorbijgaande gewrichtsklachten 2-4 weken na vaccinatie.

Maak een afspraak voor BMR-vaccinatie

Voor advies over BMR-vaccinatie en andere reisvaccinaties kun je terecht bij één van onze 26 locaties in Nederland. Onze specialisten adviseren je graag over de noodzaak van vaccinatie voor jouw specifieke situatie.

Waarom kiezen voor onze service?

  • Erkende reisartsen en verpleegkundigen: Deskundig advies volgens de laatste LCR-richtlijnen
  • Persoonlijk advies: Op basis van jouw geboortejaar, vaccinatiegeschiedenis, geboorteland en bestemming
  • 26 locaties: Altijd een locatie bij jou in de buurt
  • Snelle service: Vaak nog dezelfde week een afspraak mogelijk
  • Complete service: Van advies tot vaccinatie, alles onder één dak
  • Actuele informatie: Gebaseerd op de laatste RIVM en LCR richtlijnen

Wat kun je verwachten tijdens het consult?

  • Reisbespreking: Bestemming, verblijfsduur, accommodatie, activiteiten
  • Vaccinatiegeschiedenis: Geboortejaar, geboorteland, eerdere vaccinaties, doorgemaakte ziektes
  • Medische geschiedenis: Zwangerschap, borstvoeding, afweerstoornissen, allergieën
  • Persoonlijk vaccinatieschema: Welke vaccinaties zijn nodig en wanneer
  • Vaccinatie: Indien gewenst en geïndiceerd direct vaccineren tijdens het consult

Rijksvaccinatieprogramma en vervroegde BMR

Vervroegde BMR-vaccinatie aan kinderen wordt in het kader van het Rijksvaccinatieprogramma (in het algemeen gratis) verstrekt door instanties die hiervoor een contract hebben afgesloten met het RVP. Bespreek tijdens het consult of dit voor jouw kind van toepassing is.

Plan op tijd

Hoewel het BMR-vaccin ook kort voor vertrek kan worden gegeven, is het verstandig om minimaal 6-8 weken voor vertrek een afspraak te maken voor een reisconsult. Zo hebben we voldoende tijd om je optimaal te beschermen met alle benodigde vaccinaties.

Maak een afspraak Vind een locatie bij jou

Actuele risicogebieden

Het risico op mazelen kan snel veranderen door uitbraken. Raadpleeg altijd de actuele landenlijst op onze website of bespreek je reisplannen met onze specialisten voor de meest actuele informatie over mazelen-risicogebieden.

De Ziekte BMR Bof, Mazelen, Rode Hond

Landen waar BMR Bof, Mazelen, Rode Hond voorkomt

Nuttige informatie