Vaccinaties Chikungunya

Wat is chikungunya?

Chikungunya is een virusziekte die wordt overgedragen door muggen die overdag steken. De ziekte komt voor in tropische gebieden zoals Azië, Afrika, Amerika en het Caribisch gebied. Het chikungunyavirus wordt overgedragen door de gelekoortsmug en de Aziatische tijgermug. Deze muggen kunnen ook andere ziektes zoals dengue en zikakoorts overdragen.

Op deze pagina

Hoe wordt chikungunya overgedragen?

Chikungunya wordt overgedragen via een beet van een besmette mug. De gelekoortsmug en de Aziatische tijgermug steken tussen zonsopgang en zonsondergang. Wanneer een besmette mug je steekt, komt het virus in je bloed terecht. De ziekte gaat niet van mens op mens over, behalve van moeder op kind rond de bevalling.

Incubatietijd

De incubatietijd van chikungunya is 1 tot 12 dagen. Dit betekent dat je enkele dagen tot bijna twee weken na de muggenbeet ziek kunt worden. Daarom is het belangrijk om bij koorts tot 2 weken na terugkeer uit een risicogebied contact op te nemen met je huisarts.

Symptomen en verschijnselen van chikungunya

De meeste mensen (72-97%) met chikungunya krijgen ziekteverschijnselen. De symptomen beginnen meestal plotseling met hoge koorts en ernstige gewrichtspijn. De klachten kunnen mild tot ernstig zijn.

Typische symptomen

De meest voorkomende symptomen van chikungunya zijn:

• Plotseling hoge koorts: Vaak het eerste symptoom
• Ernstige gewrichtspijn: Vooral in vingers, polsen, enkels en ellebogen
• Hoofdpijn: Kan hevig zijn
• Spierpijn en rugpijn: Algemene pijn in het lichaam
• Misselijkheid en braken: Maagklachten
• Huiduitslag: Rode vlekjes op de huid
• Gewrichtsontstekingen: Pijnlijke, gezwollen gewrichten
• Oogaandoeningen: Zoals ontstoken ogen

Duur van de klachten

De meeste symptomen verdwijnen binnen 1 tot 3 weken. Echter, bij ongeveer 40-50% van de mensen kunnen gewrichtspijn en gewrichtsontstekingen maanden of zelfs jaren aanhouden. Dit is een belangrijk verschil met andere muggengebonden ziektes.

Wie heeft een hoger risico op ernstige klachten?

De volgende groepen hebben een verhoogd risico op een ernstig beloop en langdurige klachten:

• Ouderen (65 jaar en ouder): Hoger risico op ernstige klachten en ziekenhuisopname
• Baby's: Vooral pasgeborenen hebben verhoogd risico
• Mensen met andere ziektes: Zoals suikerziekte, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten
• Mensen met gewrichtsklachten: Zoals reuma of oude blessures

Ernstige complicaties

Ernstige complicaties of overlijden komen zelden voor. Ongeveer 5-18% van de reizigers met chikungunya wordt opgenomen in het ziekenhuis. Ziekenhuisopname komt het vaakst voor bij baby's en ouderen boven de 70 jaar.

Waar komt chikungunya voor?

Chikungunya komt voor in meer dan 110 landen wereldwijd. De ziekte is endemisch (komt normaal voor) in tropische gebieden in Afrika, Azië, Midden- en Zuid-Amerika en het Caribisch gebied. Het risico is vooral hoog in stedelijke gebieden waar de muggen veel voorkomen.

Uitbraakpatroon

Chikungunya kent een specifiek patroon: lange periodes met weinig of geen ziekte, afgewisseld met plotselinge grote uitbraken. Bij een uitbraak kan tot 75% van de lokale bevolking ziek worden. Daarom is het risico voor reizigers vooral hoog tijdens uitbraken.

Azië

Azië is een belangrijke risicogebied voor chikungunya. De ziekte komt voor in veel Aziatische landen, vooral in stedelijke gebieden.

Afrika

In Afrika komt chikungunya voor in verschillende landen. Het virus werd in 1952-1953 voor het eerst ontdekt in Tanzania.

Amerika en Caribisch gebied

Sinds eind 2013 komt chikungunya voor in het Caribisch gebied, Midden- en Zuid-Amerika. Er zijn grote uitbraken geweest in deze regio's.

Europa

Chikungunya is niet endemisch in Europa, maar sinds 2007 vindt er soms lokale verspreiding plaats. Tussen 2007 en 2025 zijn er gevallen gemeld in Italië en Frankrijk. Omdat de Aziatische tijgermug in veel Europese regio's voorkomt, is er een risico op verdere verspreiding binnen Europa.

Wanneer is het risico het hoogst?

Het risico op chikungunya is vooral hoog wanneer:

• Er een uitbraak gaande is: Het risico kan dan oplopen tot meer dan 600 per 100.000 reizigers
• Je in stedelijke gebieden verblijft: Muggen komen daar meer voor
• Je overdag buiten bent: De muggen steken tussen zonsopgang en zonsondergang

Preventie: bescherming tegen muggenbeten

Naast vaccinatie zijn maatregelen tegen muggenbeten overdag de belangrijkste preventie tegen chikungunya. Omdat de muggen tussen zonsopgang en zonsondergang steken, is het belangrijk om je gedurende de hele dag te beschermen.

Kleding

Het dragen van de juiste kleding is een effectieve manier om muggenbeten te voorkomen:

• Draag bedekkende kleding: Lange mouwen en lange broeken
• Lichte kleuren: Muggen worden minder aangetrokken door lichte kleuren
• Dichte weefsels: Muggen kunnen door dunne stoffen heen steken

Muggenwerend middel

Het gebruik van een goed muggenwerend middel is essentieel:

• DEET: Gebruik een middel met DEET voor de beste bescherming
• Breng regelmatig opnieuw aan: Volgens instructies op verpakking
• Ook op bedekte huid: Muggen kunnen door dunne kleding heen steken

Muskietennet

Omdat de muggen ook overdag steken, is een muskietennet vooral belangrijk tijdens de middagrust:

• Gebruik tijdens middagrust: Vooral belangrijk voor baby's en jonge kinderen
• Geïmpregneerd net: Met muggenwerende vloeistof voor extra bescherming
• Ook 's nachts: Voor volledige bescherming

Accommodatie

• Kies accommodatie met airconditioning: Muggen zijn minder actief in gekoelde ruimtes
• Horren voor ramen en deuren: Voorkom dat muggen binnen komen
• Vermijd stilstaand water: Muggen broeden in stilstaand water

Vaccinatie tegen chikungunya

Sinds april 2025 is er in Nederland een vaccin tegen chikungunya beschikbaar: Ixchiq®. De vaccinatie bestaat uit één prik. Of je die nodig hebt, hangt af van je bestemming, de situatie ter plaatse en je persoonlijke omstandigheden.

Wanneer wordt vaccinatie aanbevolen?

Chikungunyavaccinatie wordt aanbevolen voor:

• Reizen naar gebieden met een uitbraak: Ongeacht de reisduur
• Leeftijd 12 tot en met 64 jaar: Het vaccin is alleen voor deze leeftijdsgroep

Bij een uitbraak is het risico op chikungunya veel hoger. Uitbraken worden vermeld in onze actuele reisinformatie per land.

Wanneer kan vaccinatie overwogen worden?

Vaccinatie kan worden overwogen bij:

• Langdurig verblijf: Personen van 12 tot en met 64 jaar die langer dan 6 maanden in een endemisch land verblijven (bijvoorbeeld expats)

Voor de meeste reizigers naar endemische landen zonder uitbraak wordt vaccinatie niet geadviseerd. Het risico wordt dan als laag ingeschat. Het volstaat in die gevallen om je goed te beschermen tegen muggenbeten overdag.

Voor wie is vaccinatie NIET geschikt?

Het vaccin wordt niet gegeven aan:

• Kinderen jonger dan 12 jaar: Het vaccin is niet onderzocht voor deze leeftijdsgroep
• Ouderen van 65 jaar en ouder: Vanwege meldingen van ernstige bijwerkingen in deze leeftijdsgroep
• Zwangeren: Er zijn onvoldoende gegevens over veiligheid tijdens zwangerschap
• Vrouwen die borstvoeding geven: Er zijn onvoldoende gegevens over effecten op de baby
• Mensen met ernstige afweerstoornissen: Het vaccin bevat verzwakt levend virus
• Mensen die eerder chikungunya hebben gehad: Je hebt dan waarschijnlijk levenslange bescherming
• Mensen met ernstige allergie voor een bestanddeel van het vaccin

Zwangeren en chikungunya

Chikungunya kan van moeder op kind worden overgedragen rond de bevalling. Als een zwangere vlak voor of tijdens de bevalling chikungunya krijgt, is er een risico van 50% op overdracht naar de baby. Dit kan leiden tot ernstige complicaties bij de baby. Daarom wordt aan zwangeren in het laatste trimester afgeraden om te reizen naar een gebied met een chikungunya-uitbraak.

Effectiviteit van het vaccin

Het vaccin zorgt bij 99% van de gevaccineerden voor beschermende antistoffen tegen het chikungunyavirus na 28 dagen. Het vaccin beschermt tegen alle drie de verschillende typen van het virus.

Wanneer vaccineren tegen chikungunya?

Timing van de vaccinatie

Het is belangrijk om op tijd te vaccineren:

• Bij voorkeur minimaal 14 dagen voor vertrek: Voor volledige bescherming
• Eenmalige prik: Je hebt maar één vaccinatie nodig
• Bescherming na 14 dagen: Onderzoek toont 100% beschermende antistoffen op dag 14

Door het vaccin tijdig te geven, voorkom je dat eventuele bijwerkingen tijdens je reis optreden. Bijwerkingen beginnen gemiddeld 3 dagen na vaccinatie en verdwijnen meestal binnen 4 dagen. In overleg met de arts kan het vaccin ook korter voor vertrek worden gegeven.

Beschermingsduur

De beschermingsduur van de chikungunyavaccinatie:

• Minimaal 2 jaar: Onderzoek toont beschermende antistoffen gedurende ten minste 2 jaar
• Nog niet volledig bekend: Er wordt momenteel onderzoek gedaan naar de bescherming op lange termijn
• Herhaalvaccinatie: Het is nog niet bekend of en wanneer een herhaalvaccinatie nodig is

Combinatie met andere vaccinaties

Het chikungunyavaccin kan in principe samen met geïnactiveerde vaccins worden gegeven. Voor levend verzwakte vaccins (zoals gele koorts) wordt een interval van minimaal 4 weken aangehouden, tenzij gelijktijdige toediening noodzakelijk is.

Let op: Bij gelijktijdige toediening met het gele koorts vaccin is het mogelijk dat de beschermingsduur van één van beide vaccins korter is. Bij opnieuw reizen naar een gele koorts gebied wordt aangeraden om opnieuw een gele koorts vaccinatie te nemen.

Vrouwen met een zwangerschapswens

Vrouwen met een zwangerschapswens moeten 1 maand wachten na de vaccinatie voordat ze zwanger kunnen worden.

Behandeling van chikungunya

Er zijn geen specifieke medicijnen tegen het chikungunyavirus. De behandeling is gericht op het verlichten van de klachten. De meeste mensen herstellen vanzelf binnen 1 tot 3 weken.

Wanneer medische hulp zoeken

Diagnose van chikungunya

De diagnose wordt gesteld door:

• Bloedonderzoek: Kan het virus of antistoffen aantonen
• Symptomen beoordeling: Plotseling hoge koorts, ernstige gewrichtspijn
• Reisgeschiedenis: Waar en wanneer gereisd

Behandeling van klachten

De behandeling bestaat uit:

• Paracetamol: Tegen koorts en pijn
• Rust: Voldoende rust en herstel
• Veel drinken: Vooral bij koorts

Langdurige gewrichtsklachten

Bij ongeveer 40-50% van de mensen houden gewrichtsklachten maanden of jaren aan. Wanneer je last blijft houden van gewrichtspijn:

• Bespreek met je huisarts: Welke pijnstillers geschikt zijn
• Fysiotherapie: Kan helpen bij aanhoudende klachten

Prognose

De meeste mensen herstellen volledig van de acute fase binnen 1 tot 3 weken. Ernstige complicaties of overlijden komen zelden voor. Echter, gewrichtspijn kan bij een aanzienlijk aantal mensen (circa 40-50%) maanden tot jaren aanhouden.

Bescherming na herstel

Na herstel van chikungunya heb je waarschijnlijk levenslange bescherming tegen het chikungunyavirus. Je kunt niet opnieuw ziek worden van chikungunya. Blijf jezelf wel beschermen tegen muggen voor andere ziektes zoals dengue en zikakoorts.

Veelgestelde vragen over chikungunya

Hoe wordt chikungunya overgedragen?

Chikungunya wordt overgedragen via een beet van een besmette mug. De gelekoortsmug en de Aziatische tijgermug steken tussen zonsopgang en zonsondergang. De ziekte gaat niet van mens op mens over, behalve van moeder op kind rond de bevalling.

Wat zijn de symptomen van chikungunya?

Typische symptomen zijn plotseling hoge koorts, ernstige gewrichtspijn (vooral in vingers, polsen, enkels en ellebogen), hoofdpijn, spierpijn, rugpijn en huiduitslag. De meeste symptomen verdwijnen binnen 1 tot 3 weken, maar gewrichtspijn kan bij 40-50% van de mensen maanden of jaren aanhouden.

Hoe lang duurt de incubatietijd?

De incubatietijd van chikungunya is 1 tot 12 dagen. Dit betekent dat je enkele dagen tot bijna twee weken na de muggenbeet ziek kunt worden.

Is chikungunya gevaarlijk?

De ziekte verloopt meestal mild en ernstige complicaties komen zelden voor. De meeste mensen herstellen binnen enkele weken. Echter, gewrichtspijn kan lang aanhouden. Ouderen, baby's en mensen met andere ziektes hebben een hoger risico op ernstige klachten en ziekenhuisopname.

Hoe lang ben ik beschermd na vaccinatie?

De beschermingsduur is nog niet volledig bekend. Onderzoek toont aan dat het vaccin minimaal 2 jaar bescherming biedt. Er wordt momenteel onderzoek gedaan naar de bescherming op lange termijn. Het is nog niet bekend of en wanneer een herhaalvaccinatie nodig is.

Kan ik chikungunya krijgen ondanks vaccinatie?

Het vaccin zorgt bij 99% van de gevaccineerden voor beschermende antistoffen. Toch is het belangrijk om ook goede bescherming tegen muggenbeten in acht te nemen. Bovendien kunnen dezelfde muggen ook andere ziektes zoals dengue en zikakoorts overdragen.

Moet ik me laten vaccineren voor elke reis naar een tropisch gebied?

Nee. Vaccinatie wordt vooral aanbevolen voor reizen naar gebieden met een uitbraak. Voor reizen naar endemische gebieden zonder uitbraak wordt vaccinatie alleen overwogen bij langdurig verblijf (langer dan 6 maanden). Voor de meeste reizigers volstaat goede bescherming tegen muggenbeten. Onze specialisten adviseren je graag persoonlijk.

Wat is het verschil tussen chikungunya, dengue en zikakoorts?

Chikungunya, dengue en zikakoorts worden alle drie overgedragen door dezelfde muggen en komen in vergelijkbare gebieden voor. Ze worden echter veroorzaakt door verschillende virussen. Chikungunya kenmerkt zich vooral door ernstige gewrichtspijn die lang kan aanhouden. Dengue geeft vaak hevigere koorts. Zikakoorts is vooral gevaarlijk voor zwangeren.

Beschermt de vaccinatie ook tegen dengue en zikakoorts?

Nee, de chikungunyavaccinatie beschermt alleen tegen chikungunya en niet tegen dengue of zikakoorts. Er bestaat een aparte vaccinatie tegen dengue. Tegen zikakoorts is nog geen vaccin beschikbaar. Daarom blijft goede bescherming tegen muggenbeten essentieel.

Kan ik chikungunya krijgen in Nederland?

Het risico op chikungunya in Nederland is zeer klein. De Aziatische tijgermug komt in Nederland nog weinig voor. Tot nu toe zijn alleen gevallen bekend van mensen die het in een ander land hebben opgelopen.

Hoe lang na terugkomst kan ik nog chikungunya krijgen?

Symptomen kunnen optreden tot 12 dagen na de laatste muggenbeet. Daarom is het belangrijk om bij koorts tot 2 weken na terugkeer uit een risicogebied contact op te nemen met je huisarts en te vermelden waar je bent geweest.

Kan ik na herstel opnieuw chikungunya krijgen?

Nee, na herstel van chikungunya heb je waarschijnlijk levenslange bescherming tegen het chikungunyavirus. Je kunt niet opnieuw ziek worden van hetzelfde virus. Daarom wordt vaccinatie niet aanbevolen voor mensen die eerder chikungunya hebben gehad.

Welke bijwerkingen heeft het vaccin?

Zeer vaak voorkomende bijwerkingen (bij meer dan 10% van de gevaccineerden) zijn hoofdpijn, misselijkheid, spier- en gewrichtspijn, vermoeidheid, koorts en reacties op de prikplaats. Bij 12% van de gevaccineerden treden combinaties van bijwerkingen op die lijken op chikungunya (koorts met hoofdpijn, vermoeidheid, spier- en gewrichtspijn). Deze bijwerkingen beginnen gemiddeld 3 dagen na vaccinatie en verdwijnen meestal binnen 4 dagen.

Maak een afspraak voor chikungunyavaccinatie

Voor advies over chikungunyavaccinatie en andere reisvaccinaties kun je terecht bij één van onze 26 locaties in Nederland. Onze specialisten adviseren je graag over de beste bescherming voor jouw specifieke reis.

Waarom kiezen voor onze service?

• Erkende reisartsen en verpleegkundigen: Deskundig advies volgens de laatste LCR-richtlijnen
• Persoonlijk advies: Op basis van jouw bestemming, actuele uitbraken, reisduur en medische geschiedenis
• 26 locaties: Altijd een locatie bij jou in de buurt
• Snelle service: Vaak nog dezelfde week een afspraak mogelijk
• Complete service: Van advies tot vaccinatie, alles onder één dak
• Actuele informatie: Gebaseerd op de laatste RIVM en LCR richtlijnen

Wat kun je verwachten tijdens het consult?

• Reisbespreking: Bestemming, actuele uitbraken, reisduur, accommodatie, activiteiten
• Medische geschiedenis: Eerdere vaccinaties, allergieën, medicijngebruik, leeftijd, zwangerschap
• Persoonlijk vaccinatieschema: Welke vaccinaties zijn nodig en wanneer
• Advies over preventie: Muggenwering, voedselhygiëne, malariaprofylaxe indien nodig
• Vaccinatie: Indien gewenst en geïndiceerd direct vaccineren tijdens het consult

Plan op tijd

Sommige reisvaccinaties vereisen meerdere prikken over een langere periode. Daarom is het verstandig om minimaal 6-8 weken voor vertrek een afspraak te maken voor een reisconsult. Zo hebben we voldoende tijd om je optimaal te beschermen.